یکی از مهمترین پیامدهای این روند، افزایش قیمت کالاهای مصرفی جهانی، بهویژه کالاهای فناوریمحور مانند گوشیهای هوشمند است. در این میان محصولات شرکت اپل، به ویژه آیفون، به عنوان کالایی لوکس و نمادین، تحت تاثیر مستقیم این سیاستها قرار گرفتهاند. ایران نیز به عنوان یکی از بازارهای پرتقاضا برای گوشیهای اپل، بدون آنکه بازیگری رسمی در این بازار جهانی باشد، از تبعات این سیاستها بینصیب نمانده و چه بسا تاثیرات منفی آن برای مصرفکنندگان ایرانی محسوستر از بسیاری از کشورهای دیگر باشد. سیاستهای تعرفهای آمریکا، بهویژه در تقابل با چین، به عنوان یکی از مهمترین قطبهای تولید در جهان، منجر به افزایش هزینههای تولید بسیاری از کالاها شده است. شرکت اپل اگرچه یک برند آمریکایی است اما بسیاری از قطعات آیفون در کشورهای مختلف تولید شده و فرآیند مونتاژ آن عمدتا در چین انجام میشود. اعمال تعرفه بر واردات قطعات از چین یا دیگر کشورها، عملا هزینه تمامشده ساخت یک گوشی آیفون را به طور قابل توجهی افزایش میدهد. تحلیلگران اقتصادی پیشبینی کردهاند که در صورت تداوم این سیاستها، قیمت گوشیهای آیفون ممکن است با افزایش ۳۰ تا ۴۰درصدی مواجه شود؛ رقمی که در بازار رقابتی موبایل، شوک بزرگی به شمار میرود. اگرچه آمریکا با این اقدامات در تلاش است تا تولید داخلی خود را تقویت کند و از وابستگی به زنجیره تامین خارجی بکاهد اما واقعیت این است که در دنیای جهانیشده امروز، هیچ کالایی به طور کامل در یک کشور خاص تولید نمیشود. زنجیره تامین جهانی به قدری پیچیده شده که قطع یا محدود کردن یک بخش از آن میتواند پیامدهایی فراتر از تصور بر اقتصاد جهانی داشته باشد. به همین دلیل سیاستهای حمایتی که در ظاهر برای تقویت تولید ملی در نظر گرفته شدهاند، در عمل میتوانند به افزایش قیمتها، کاهش رقابتپذیری و فشار بر مصرفکننده بینجامند.
بازار ایران با وجود تحریمها و محدودیتهای گسترده، همواره یکی از پرطرفدارترین بازارها برای گوشیهای اپل بوده است. آیفون به عنوان یک کالای لوکس و نماد طبقه خاص، در ایران همواره با قیمتهایی بالاتر از قیمت جهانی عرضه شده است. این اختلاف قیمت، عمدتا ناشی از مشکلات ارزی، هزینههای واردات، قاچاق و البته نبود نمایندگی رسمی اپل در ایران است. در نتیجه حتی در شرایط عادی نیز قیمت یک آیفون در ایران تفاوت فاحشی با بازارهای جهانی دارد. حال با افزایش قیمت جهانی آیفون به دلیل تعرفههای تجاری، این شکاف قیمتی بیشتر از همیشه خواهد شد و فشار بیشتری به مصرفکنندگان ایرانی وارد خواهد آمد. یکی از دلایل اصلی استقبال از آیفون در ایران، کیفیت بالا، امنیت نرمافزاری و سیستمعامل منحصربهفرد iOS است که همچنان محبوبیت زیادی بین کاربران ایرانی دارد. افزایش قیمت جهانی آیفون ممکن است این تمایل را تحت تاثیر قرار دهد. زمانی که قیمت یک گوشی به سطحی غیرمنطقی برسد، حتی مصرفکنندگان وفادار نیز به فکر جایگزینهای ارزانتر خواهند افتاد. در چنین شرایطی، برندهای آسیایی مانند سامسونگ، شیائومی و هوآوی ممکن است سهم بیشتری از بازار ایران را تصاحب کنند، بهویژه که این برندها معمولا قیمتهایی رقابتیتر و تنوع بیشتری در مدلها ارائه میدهند.
اکثر گوشیهای آیفون اپل هنوز در چین ساخته میشوند که با تعرفه ۵۴درصدی مواجه شدهاند. اگر این تعرفه ادامه یابد، اپل ممکن است ناچار شود هزینههای اضافی را به مصرفکنندگان منتقل کند. سهام این شرکت روز پنجشنبه 3/9درصد کاهش یافت و بدترین روز خود را از مارس ۲۰۲۰ تاکنون تجربه کرد. اپل بیش از ۲۲۰میلیون دستگاه آیفون در سال میفروشد و بزرگترین بازارهای این شرکت، شامل آمریکا، چین و اروپا هستند. ارزانترین مدل آیفون۱۶، با قیمت ۷۹۹دلار در آمریکا عرضه شده اما بر اساس محاسبات تحلیلگران شرکت «روزن بلات سکیوریتیز»، اگر اپل هزینه تعرفههای بالاتر را به مصرفکنندگان منتقل کند، ممکن است قیمت آن تا ۴۳درصد افزایش یابد و به ۱۱۴۲دلار برسد. آیفون۱۶ پرومکس گرانتر با نمایشگر 9/6اینچی و یک ترابایت فضای ذخیرهسازی که در حال حاضر با قیمت ۱۵۹۹دلار به فروش میرسد، در صورتی که با افزایش ۴۳درصدی هزینه به دست مصرفکنندگان برسد، میتواند نزدیک به ۲۳۰۰دلار قیمت داشته باشد. از سوی دیگر، این تحولات میتواند بستر مناسبی برای سودجویی و افزایش غیرمنطقی قیمتها در بازار ایران فراهم کند. در کشوری که نظارت قوی بر بازار کالاهای دیجیتال وجود ندارد و اختلاف قیمت ارز آزاد و نیمایی نیز به التهابات دامن میزند، حتی یک شایعه درباره افزایش قیمت آیفون میتواند به شکلگیری صفهای خرید، انبار کردن کالا و رشد تصاعدی قیمتها منجر شود. تجربه نشان داده که بازار ایران نسبت به چنین خبرهایی، واکنشهایی فراتر از منطق اقتصادی نشان میدهد.
نکته مهم دیگر، تاثیر این افزایش قیمت بر قاچاق گوشیهای آیفون است. با بالا رفتن قیمتها، انگیزه سودجویان برای واردات غیررسمی و قاچاق گوشیهای گرانقیمت بیشتر میشود. این امر نهتنها باعث ضربه به اقتصاد کشور میشود، بلکه امنیت کاربران را نیز به خطر میاندازد چراکه بسیاری از گوشیهای قاچاق، از نظر نرمافزاری یا سختافزاری دچار مشکل بوده و خدمات پس از فروش مطمئنی نیز ندارند. برخی تحلیلگران معتقدند که افزایش تعرفهها ممکن است اپل را مجبور کند تا بخشی از زنجیره تامین خود را از چین به کشورهای دیگر منتقل کند؛ اقدامی که در کوتاهمدت نهتنها باعث افزایش هزینهها میشود، بلکه ریسکهای سیاسی و اقتصادی جدیدی را به همراه خواهد داشت. حتی اگر اپل موفق شود در میانمدت این انتقال را انجام دهد، هزینههای ناشی از تغییرات ساختاری، باز هم بر قیمت نهایی محصول اثرگذار خواهد بود. در نتیجه، انتظار کاهش قیمت آیفون در آینده نزدیک خوشبینانه و دور از واقعیت است. باید توجه داشت که ایران با مشکل نوسانات شدید ارزی مواجه است. حتی اگر قیمت جهانی آیفون تنها ۱۰درصد افزایش یابد، این تغییر ممکن است در بازار ایران به افزایش ۳۰ تا ۵۰درصدی منجر شود چراکه واردکنندگان معمولا ریسک نوسانات ارزی آینده را نیز در قیمتگذاری خود لحاظ میکنند. به عبارت دیگر، مصرفکننده ایرانی همواره تاوان بیثباتیهای بینالمللی را چند برابر پرداخت میکند.
در کنار همه این موارد، باید به تاثیر روانی این افزایش قیمت نیز توجه کرد. آیفون در ایران فراتر از یک ابزار ارتباطی، به نوعی نماد جایگاه اجتماعی بدل شده است. افزایش قیمت شدید آن میتواند تبعات فرهنگی و اجتماعی خاصی داشته باشد، ازجمله تقویت تمایلات مصرفگرایانه، فشار اقتصادی بر خانوادهها برای تامین گوشیهای گرانقیمت برای فرزندان و گسترش پدیدههایی مانند گوشی قسطی، کارتهای اعتباری غیررسمی و خرید از بازارهای غیرمجاز. در نهایت به نظر میرسد که سیاستهای تعرفهای آمریکا، اگرچه با اهداف اقتصادی و استراتژیک خاصی دنبال میشوند اما اثرات زنجیرهای آنها میتواند بخش بزرگی از بازار جهانی را تحت تاثیر قرار دهد؛ از شرکتهای بزرگ فناوری گرفته تا مصرفکنندگان خرد در کشورهایی مانند ایران. در این میان نبود نظارت دقیق، بیثباتی اقتصادی و محدودیتهای تجاری موجود در ایران، باعث میشود که تاثیر این سیاستها برای مردم ایران، حتی شدیدتر از سایر نقاط جهان باشد. برای مقابله با چنین وضعیتی، لازم است سیاستگذاران داخلی اقداماتی جدی برای کنترل قیمتها، تقویت واردات رسمی، کاهش وابستگی به ارز خارجی و ایجاد سازوکارهای نظارتی قویتر در بازار موبایل اتخاذ کنند.
آگاهسازی مصرفکنندگان درباره واقعیتهای بازار و پرهیز از دامن زدن به شایعات و هیجانات کاذب، میتواند در کاهش فشار روانی و اقتصادی ناشی از این تغییرات موثر باشد. در پایان باید گفت در جهانی بههمپیوسته، هر تصمیم سیاسی یا اقتصادی در یک کشور میتواند به موجی از تحولات در نقاط دیگر جهان منجر شود. افزایش تعرفهها از سوی آمریکا، تنها یک نمونه از این زنجیره اثرات است و ایران با همه محدودیتهایش، ناگزیر یکی از قربانیان خاموش این تصمیمات خواهد بود.